23.01.2025

Müziğin en az insanlık tarihi kadar eski olduğu bilinmektedir. Müzik; toplumun yaşadığı dönemdeki tarihsel olayları yansıttığı gibi toplumun sosyal yapısını, geleneklerini, düşüncelerini, toplumun değer ögelerini de barındırır. Bu açıdan müzik, toplumun önemli bir yansıması olarak sosyo-kültürel birikimi gelecek kuşaklara aktardığından toplum için öğretici nitelikte olup, toplum kültürü için önemli bir yere sahiptir.

Azınlık toplumları kültürlerine sıkı sıkıya bağlıdır ve buna önem verirler. Kültürlerinin kaybolup gitmesine, kısacası asimile olmaya gönülleri pek rıza göstermez. Sahip oldukları ve tarih boyu geliştirdikleri kültürü yaşatmak ve sonraki kuşaklara aktarmak isterler. Bu açıdan toplumun kültürünü yaşatma ve ileri kuşaklara aktarma konusunda müzik önemli bir yere sahiptir.

Batı Trakya’da yaşamakta olan Türk Azınlığı’nın Yunan vatandaşı olarak yaşamlarını sürdürürken, Türklük bilincine sahip olarak kendi varlıklarını koruma, değerlerini yaşatma gayretleri bu makalenin de konusu olan Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Türk Sanat Müziği Korosu’nun oluşması için güçlü bir sebep oluşturmuştur.

Batı Trakya’da sanatsal faaliyetler resmi olarak 1928 yılında Ümit Türk Gençler Kulübü’nün ve hemen ardından 1932’de Yıldız Türk Gençler Kulübü’nün kurulmasıyla başlamıştır. Her iki dernekte de spor, kültür, müzik, tiyatro, resim gibi alanlarda çalışmalar yapılmıştır.

Halkın da yoğun ilgisini kazanmış bu iki dernek, halkın talep ve istekleri doğrultusunda 1938 yılında Ümit Türk Gençler Kulübü Başkanı Nazmi ALTAY ile Yıldız Türk Gençler Kulübü Başkanı (eski Rodop Milletvekili) Osman ÜSTÜNER bir araya gelerek birleşme kararı almışlardır. İki derneğin birleşmesiyle oluşan bu yeni derneğin ismi Gümülcine Türk Gençler Birliği olarak belirlenmiştir. İki kulübün birleşmesi ile spor ve kültür-sanat alanında yapılan etkinliklerde artış sağlanmıştır. Dernek daha geniş kitlelerde tanınmaya başlamıştır.

1945-50 yılları arasında Türkçe yayın yapılmasına izin verilen Gümülcine Radyosu’nda, Gümülcine Türk Gençler Birliği bünyesinde yetişmiş olan Ali MİRİCİ (kanun), Ahmet TENEKECİ (darbuka) ve Mehmet CAN (solist) Türk Sanat Müziği programları yapmış ve kendilerinden sonraki nesillere de ilham kaynağı olmuşlardır.

Ali MİRİCİ, Ahmet TENEKECİ ve Mehmet CAN’dan ilham alan ve müziğe daha önceden de ilgisi bulunan Burhan HASAN; Cumhuriyet’in ilk yıllarında radyo yayını yapan İstanbul Radyosu sanatçısı ve besteci Rüştü ERİÇ’in öğrencisi olan Muhittin Efendi’den İskeçe’de bulunan Fırça İmarethanesi’nde Türk Müziği Makamı dersleri ve ud eğitimi almıştır. Aldığı derslerden sonra kendini geliştirmeye devam etmiştir. Çeşitli çalışmalarda bulunduğu sırada yolu Gümülcine Türk Gençler Birliği’yle kesişmiştir.

Daha sonra 1970’li yıllarda Türkiye’de müzik eğitimi aldıktan sonra kendi memleketi olan Batı Trakya’ya dönen ve Gümülcine Türk Gençler Birliği’nde müzik öğretmenliği görevine başlayan Osman ARDA ile birlikte bir müzik grubu oluşturmuşlardır.

Kurulan müzik grubunda Burhan HASAN ud ve Osman ARDA keman çalarak o yıllarda TRT radyosunda yayınlanan Türk Sanat Müziği eserlerini repertuarlarına alıp haftanın belirli günlerinde Gümülcine Türk Gençler Birliği’ndeki müzik odasında çalışmalar yapmışlardır.

Çocukluk yıllarından itibaren müzikle iç içe olan emekli milletvekili Galip GALİP, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’ndeki eğitimini tamamlayıp memleketi Gümülcine’ye döndüğünde Burhan HASAN ve Osman ARDA’nın oluşturduğu müzik grubunu keşfetmiş ve daha sonrasında da gruba dâhil olmuştur.

Yapılan röportajdan alınan bilgilere göre Galip GALİP, İstanbul’da üniversite öğrencisiyken kaldığı Kadırga Öğrenci Yurdu’nda arkadaşlarıyla kurdukları müzik grubunda akordeon çalmaktaydı. Yurt arkadaşları ile oluşturdukları müzik grubunda ağırlıklı olarak Hicaz makamındaki eserlerden repertuar oluşturarak bir konser düzenlemişlerdir. Konsere şeref konuğu olarak davet edilip katılım sağlayan Türk Sanat Müziği sanatçısı Safiye AYLA konser sonrasında yanlarına gelerek Galip GALİP’e, o dönemlerde bu tarz şarkıların icrasında akordeon pek kullanılmadığından dolayı şaşkınlığını ve beğenisini dile getirmiştir. Aynı zamanda Türk müziğine akordeonun çok yakıştığını söyleyerek, kendilerini tebrik etmiştir.

Burhan HASAN, Osman ARDA ve Galip GALİP oluşturdukları müzik grubuyla birlikte çalışmalarına GTGB (Gümülcine Türk Gençler Birliği) çatısı altında devam etmişlerdir. O dönemlerde eğitim almak için Türkiye’ye gidip öğretmen okullarından (öğretmen okulu programı içerisinde temel müzik eğitimi alıp) mezun olduklarında kendi memleketleri olan Batı Trakya’ya geri dönen bir grup öğretmen, Burhan HASAN, Osman ARDA ve Galip GALİP’in oluşturduğu müzik grubuyla karşılaşmıştır.

Batı Trakya’ya geri dönen ve bu müzik grubunu keşfeden öğretmenler, bu oluşumu daha da zenginleştirmek istemişlerdir. Gruba korist olarak katılmışlardır. Müzik grubu, orkestraya koronun eklenmesiyle zenginleşmiştir. Ancak ekip, Gümülcine Türk Gençler Birliği’nin yetersiz imkânlarından dolayı Rodop Evros Türk Öğretmenler Birliği’nin üyelerinin de önerileri üzerine çalışmalarını Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği’ne taşımışlardır. 1936 yılında kurulan Rodop Evros Türk Öğretmenler Birliği, İskeçe ilini de kapsayacak şekilde ismini Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği olarak değiştirmiştir.

Çalışmalar Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği çatısı altına taşındıktan sonra birlik çatısı altında yapılan sanat ve müzik faaliyetlerine katılmak isteyen vatandaşlara herhangi bir meslek grubu ile sınırlandırmadan davet duyurusunda bulunulmuştur. Koro çalışmalarına zaman zaman Batı Trakya Türkleri haricinde Türkiye’den gelip Azınlık Okullarında eğitim veren kontenjan öğretmenleri de katılmışlardır.

Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği’nin ilk yıllarında saz sanatçıları arasında müzikle profesyonel olarak uğraşan tek isim Osman ARDA’dır. Repertuar oluşumunda Burhan HASAN da katkıda bulunmuştur. TRT’nin repertuarından seçtikleri eserleri makamlarına göre ayırıp orkestra ve koro üyelerine meşk usulü (çalıp söyleterek tekrar ettirme) ile öğretmiş ve onları konserlere hazırlamıştır.

İlk zamanlardaki konserlerde Osman ARDA’nın şefliğini yaptığı Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Korosu; Bulgaristan, Makedonya, Kosova, Türkiye gibi ülkelerde konserler vermiştir. Osman ARDA’nın vefatından sonra koro şefliğini Galip GALİP üstlenmiştir.

Koro eserleri ağırlıklı olarak Hicaz, Kürdili Hicazkâr, Muhayyer Kürdi, Nihavent, Uşşak, Hüseyni ve Rast makamlarından seçilmiştir.

Koroya ek olarak enstrümantal şekilde çalınan Longalar ve Peşrevler de vardır. Bu Peşrev ve Longalar genellikle repertuarın hazırlanmış olduğu makama göre seçilerek konserin başında ya da sonunda orkestra tarafından çalınmıştır.

Konserlerde koroya ek olarak solo eserlere de yer verilmiştir. Koro üyeleri arasından seçilen şarkı söyleme konusunda tecrübeli ve yeterli müzik bilgisine sahip kişiler; kendilerine uygun eserleri seçerek koro ve orkestrayla icra etmişlerdir.

Konserler ilk olarak koro şarkılarının icra edilmesiyle başlamıştır. Önceden hazırlanan enstrümantal Longa ya da Peşrev orkestra tarafından çalınmış ve son olarak solo eserlerin sergilenmesiyle konser bitirilmiştir.

Atatürk İlke ve İnkılaplarının halkla buluşmasına özen gösteren ve yaşatmaya çalışan Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Korosu, repertuarlarında Türk Sanat Müziğine ek olarak Mustafa Kemal ATATÜRK’ün çok sevdiği Rumeli Türkülerine de yer vermişlerdir.

1970’li yıllardan beri Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Türk Sanat Müziği Korosu olarak faaliyet gösteren ve çalışmalarıyla kendi kültürlerini yaşatmaya çalışan topluluk, dernekleşme kararı almıştır. 4 Ağustos 2022 tarihinde önceden sundukları tüzükleri muhakeme tarafından onaylanmıştır. Böylece TÜRK SANAT MÜZÜĞİ DOSTLARI DERNEĞİ (TÜSAMÜD) olarak kurulan dernek kendi yönetimlerini oluşturmuştur. Artık azınlığımızın kültürel yapısına katkı sunan, sanatsal faaliyetler yapan bu resmi derneğin yöneticilerinin en büyük arzusu dernek çatısı altında müziksever gençleri görmektir.

BATUHAN HASAN

MÜZİK ÖĞR. / BTTÖB ASBAŞKANI

Kaynaklar:

Burhan HASAN, 80 yaşında, 12 Ağustos 2024, Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği, Gümülcine.

Emekli öğretmen Emine TAHSİN, 80 yaşında, 26 Temmuz 2024, Meşe Sahili- Gümülcine.

Emekli milletvekili Galip GALİP, 80 yaşında, 27 Temmuz 2024, Semetli köyü- Gümülcine .